Α. Η ονομασία της νήσου Σκιάθου

    Αρκετοί ιστορικοί συγγραφείς και γεωγράφοι, Έλληνες και Λατίνοι, έχουν ασχοληθεί με την ετυμολογία του τοπωνύμιου “Σκίαθος”. Το βέβαιο είναι ότι από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα το νησί είχε το όνομα Σκίαθος. Επικράτησαν κυρίως δύο εκδοχές. Η πρώτη προσεγγίζει το ζήτημα ετυμολογικά. Είναι σύνθετη λέξη αποτελούμενη από τις λέξεις σκιά και Άθως, λόγω της γειτνιάσεως με το Άγιον Όρος.    

    Η δεύτερη και επικρατέστερη εκδοχή, την οποία δέχεται και ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, συνδέει την ονομασία του νησιού  με τη σκιά που δημιουρ-γούν τα πυκνότατα και εκτεταμένα δάση του, ήτοι, “τόπος σκιόης, σκιερός, κατάσκιος”.

Β. Σύμφωνα με την “Περιήγησιν” του Ανώνυμου συγγραφέα, στη Σκιάθο εγκαταστάθηκαν οι Πελασγοί, προελληνικός λαός, προερχόμενος από τη Θρά-κη:

   “Κείνται δε αι νησίδες αυτής (Ευβοίας) πλησίον, Σκύρος, Πεπάρηθος, Σκίαθος ων Κρήτες μεν οι μετά Σταφύλου διαβάντες εκ Γνώσου (Κνωσού) ποτε Πεπάρηθον, εγγύς κειμένην τ’ αυτής Ίκον νήσον συνοικίζουσιν την Σκύρον και την Σκιάθον εκ Θράκης διαβάντες, ως λόγος, Πελασγιώται. Πάλιν δ’ ερήμους γενομένας αυτάς, απάσας Χαλκιδείς συνώκισαν”.   

   Στο ενδιάμεσο χρονικό διάστημα της έλευσης των Πελασγών και των Χαλκιδέων, πιθανότατα να εγκαταστάθηκαν στη Σκιάθο οι Κρήτες, οι οποίοι είχαν ήδη καταλάβει τη γειτονική Σκόπελο αλλά και τη Σκύρο.

    Επόμενοι οικιστές αναφέρονται οι Χαλκιδείς οι οποίοι ήλθαν στο νησί κατά την περίοδο της αποικιακής τους ακμής, περί τον Ζ ή ΣΤ π.Χ αιώνα, δημιουργήσαντες οικισμό στο νοτιοανατολικό τμήμα του λιμένα της. Πέριξ του οικισμού έχτισαν τείχος από μεγάλους ακατέργαστους ογκόλιθους, υπολείμματα του οποίου σώζωνται μέχρι σήμερα. Αυτή είναι η πόλη που επέζησε καθ όλο το διάστημα της κλασσικής-ελληνιστικής και βυζαντινής  περιόδου, μέχρι τα μέσα του ΙΔ αιώνα, όπου εμφανίζεται η μεσαιωνική πόλη Κάστρο ή Φρούριο.

   Κατά τους Στράβωνα και Πτολεμαίο, η νήσος Σκίαθος είχε μία πόλη “ομώνυμον πόλιν”, “νήσος και πόλις”.

   Στην περίοδο των Περσικών πολέμων (480 π.Χ.) η Σκιάθος συμμετείχε επικουρικά, βοηθώντας τους στρατοπεδευμένους στο Αρτεμίσιο Έλληνες, με την “παρά πυρσών” ειδοποίηση από την τοποθεσία “Πυργί ή Πριϊ”, περί της καθό-δου του Περσικού στόλου από τον δίαυλο μεταξύ Σκιάθου και Μαγνησίας. Αξίζει να σημειωθεί αυτό που αναφέρει ο Ηρόδοτος “ο δε ναυτικός Ξέρξεω στρατός ορμεώμενος εκ Θέρμης πόλιος παρέβαλε νηυσί τήσι άριστα πλέουσι δέκα ιθύ Σκιάθου …”. Από τα δέκα περσικά πλοία που στάλθηκαν από τη Θέρμη ως ανιχνευτικά, τα τρία πλησίασαν στον ύφαλο Μύρμηγκα και κατασκεύασαν λίθινη στήλη από ογκόλιθους για να προφυλαχθεί από τον κίνδυνο ο από τη Θεσσαλονίκη κατερχόμενος περσικός στόλος. Η επί του υφάλου λίθινη στήλη των Περσών, θεωρείται κατά τον Ηρόδοτο, η αρχαιότερη ανάλογη κατασκευή, δεδομένου ότι ο περίφημος Φάρος της Αλεξάνδρειας κατασκευάστηκε μεταγενέστερα κατά 250 χρόνια.

   Στα επόμενα χρόνια η Σκιάθος εντάχθηκε στην ναυτική Αθηναϊκή συμμαχία. Μάλιστα, στον πόλεμο κατά του Μακεδόνα Φιλίππου Β΄ χρησιμοποιήθηκε ως ναυτική βάση.

     Κατά την Ελληνιστική και Ρωμαϊκή περίοδο (338 π.Χ. – 330 μ.Χ.) η Σκία-θος ευρισκόμενη, λόγω της γεωγραφικής της  θέσης, στο κέντρο των πολεμικών επιχειρήσεων μεταξύ των αντιμαχόμενων Μακεδόνων, Ρωμαίων, Ροδίων, υπέστη κατ επανάλειψη καταστροφές, με αποτέλεσμα να συναριθμείται στα πλέον πτωχά νησιά του Αιγαίου και συχνά να ορίζεται ως τόπος εξορίας. Λόγω δε της γειτνίασης με τη Θεσσαλία, έγινε κρυσφύγετο των πειρατών μαζί με τα άλλα νησιά των Βορείων Σποράδων. Σε αυτό συνετέλεσε και το φυσικό λιμάνι της, που πρόσφερε σ αυτούς ασφαλές καταφύγιο.

Στο βορειότερο άκρο του νησιού, κάτω από την παλιά μεσαιωνική πόλη της Σκιάθου βρίσκεται μια πανέμορφη παραλία, που και αυτή ονομάζεται, Κάστρο.    Ο συνδιασμός ενός μπάνιου στα πεντακάθαρα νερά της με μία επίσκεψη στην παλιά πόλη του Κάστρου, είναι σίγουρα μία από τις εμπειρίες που δεν πρέπει να παραλείψετε να ζήσετε κατά τη διάρκεια της παραμονής σας στη Σκιάθο. Στο Κάστρο μπορείτε να φτάσετε πολύ εύκολα με κάποιο από τα πλοιάρια που ξεκινούν κάθε μέρα από το λιμάνι της Σκιάθου. Αν αποφασίσετε να προσεγγίσετε το Κάστρο με άλλο τρόπο, θα πρέπει να γνωρίζετε ότι ο δρόμος – χωματόδρομος – σταματάει πριν το Κάστρο. Την υπόλοιπη απόσταση θα πρέπει να τη διανύσετε με τα πόδια.

Tο Μπούρτζι είναι μια μικρή χερσόνησος, η οποία χωρίζει στα δύο το λιμάνι της Σκιάθου και κατά το παρελθόν ήταν φρούριο. Το φρούριο ιδρύθηκε από τους αδελφούς Γκίζι, οι οποίοι κατέλαβαν τη Σκίαθο το 1207. Ήταν περιτειχισμένο με επάλξεις και πολεμίστρες και δεξιά και αριστερά της πύλης είχε δύο στρογγυλούς πύργους. Το ύψος του τείχους όμως, είναι αδύνατον να προσδιοριστεί από τα σημερινά απομεινάρια του.
Ακόμα, στο φρούριο υπήρχε δεξαμενή και ένα εκκλησάκι του Αγίου Γεωργίου, προστάτη των Ενετών, το οποίο πιθανότατα έχτισαν οι αδελφοί Γκίζι. Λόγω της εκκλησίας αυτής, το Μπούρτζι ονομαζόταν και “Καστέλλι του Αγίου Γεωργίου”. Το φρούριο καταστράφηκε το 1660 όταν κατάλαβε το νησί ο Ενετός ναύαρχος Φραγκίσκος Μοροζίνι. ο 1823 μέσα από τις ερειπωμένες πολεμίστρες του οι κάτοικοι του νησιού, Σκιαθίτες και πρόσφυγες, κατάφεραν να απωθήσουν τον Τοπάλ-πασά. Μετά την απελευθέρωση, στο Μπούρτζι λειτούργησε το πρώτο λοιμοκαθαρτήριο του νησιού, ενώ το 1906 στο κέντρο της χερσονήσου χτίστηκε δημοτικό σχολείο, δωρεά του Ανδρέα Συγγρού. Στην είσοδό του βρίσκεται από το 1925 η προτομή του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη. Σήμερα, το Μπούρτζι είναι πραγματικά ένας σπάνιος τόπος αναψυχής, κατάφυτο από πεύκα, πάντα δροσερό, με μαγευτική θέα. Από το παλιό φρούριο σώζονται λίγα υπολείμματα από τα τείχη, καθώς επίσης διακρίνονται αριστερά και δεξιά του δρόμου που οδηγεί στην είσοδο του παλιού σχολείου, οι θέσεις που βρίσκονταν η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου και η δεξαμενή του φρουρίου. Το παλιό δημοτικό σχολείο έχει μεταμορφωθεί με πρωτοβουλία της σημερινής δημοτικής αρχής, σε πολιτιστικό κέντρο, με καλαίσθητες και λειτουργικές αίθουσες συνεδριάσεων και ένα ονειρικό πραγματικά θερινό θέατρο, στο οποίο κάθε καλοκαίρι δίνονται επιτυχημένες θεατρικές παραστάσεις. Ακόμα, μέσα στο Μπούρτζι λειτουργεί δημοτικό καφενείο, στο οποίο οργανώνονται ξεχωριστές βραδιές, που ταιρίαζουν με το ύφος και την ατμόσφαιρα της μικρής καταπράσινης χερσονήσου.