Η μονή Μεταμορφώσεως, το Μεγάλο Μετέωρο ή απλά το Μετέωρο είναι το μεγαλύτερο από το μοναστηριακό συγκρότημα των  Μετεώρων και ένα από τα μεγαλύτερα μοναστηριακά σύνολα της Ελλάδος. Το καθολικό του είναι η πιο μεγάλη εκκλησία των Μετεώρων έχει τράπεζα, παρεκκλήσια και ενδιαφέρoυσες κτιριακές εγκαταστάσεις, πλούσια ζωγραφική διακόσμηση, 638 χειρόγραφους κώδικες, μια αξιόλογη σειρά έργων εκκλησιαστικής τέχνης και πολλά λείψανα Αγίων.

Στον ιερό του καθολικού υπάρχουν σημαντικές τοιχογραφίες της Μακεδονικής σχολής, ενώ οι αξιόλογες τοιχογραφίες στον κυρίως ναό και τον νάρθηκα θεωρούνται ότι ανήκουν στον Τζώρτζη, μαθητή του Θεοφάνη του Κρητός. Εντός της μονής υπάρχουν τα παρεκκλήσια της Θεομήτορος (Παναγία της Μετεωρίτισσας Πέτρας), του Ιωάννη του Προδρόμου, των Αγίων Ισαποστόλων Κων/νου και Ελένης και του Αγίου Νεκταρίου (σύγχρονο).

Τα σημαντικότερα κτίσματα είναι η εστία (μαγειρείο), το γηροκομείο, η τράπεζα. Στην Ιερά Μονή του Μεγάλου Μετεώρου υπάρχει πλούσια και αξιόλογη συλλογή χειρογράφων, εικόνων και ιερών κειμηλίων.

Η μονή είναι κτισμένη στο δυτικό τμήμα των Μετεώρων, επάνω σε ένα μεγάλο, πανύψηλο βράχο ύψους 400μ από την Καλαμπάκα, που στη κορυφή του σχηματίζεται ευρύχωρο πλάτωμα. Για το λόγω αυτό μάλιστα, επειδή η κορυφή του μοιάζει με μικρό οροπέδιο, ο βράχος είχε το όνομα «πλατύς λίθος». Αργότερα ο Αθανάσιος ο Μετεωρίτης τον ονόμασε «Μετέωρον» γιατί ήταν πιο ψηλός από τους γύρω βράχους και αυτό το όνομα είναι γνωστή ως σήμερα η μονή.

Η ανάβαση παλιότερα, ως το 1923, γινόταν με ανεμόσκαλα ή με το βριζόνι, έναν ιδιότυπο ανελκυστήρα που χρησιμοποιείται ως σήμερα για τις βαριές αποσκευές. Συγκεκριμένα έμπαινε o επισκέπτης μέσα σε δίχτυ και με τη βοήθεια της ανέμης, που βρίσκεται ακόμα στη θέση της, τον ανέβαζαν στον πύργο.

Ιδρυτής του μεγάλου αυτού μοναστηριού είναι ο Αθανάσιος ο Μετεωρίτης, μεγάλη μορφή του ορθόδοξου μοναχισμού που η Εκκλησία τον ανακήρυξε άγιο. Γεννήθηκε το1305 στην Υπάτη Φθιώτιδας και έζησε  ως το 1383. Δεύτερος κτήτορας της μονής θεωρείται ο Ιωάννης- Ιωάσαφ Ούρεσης Παλαιολόγος μαθητής και διάδοχος του Αθανασίου. Ο Αθανάσιος στα τέλη της ζωής του, πιθανότατα στα 1382, εκτιμώντας την προσωπικότητα του Ιωάσαφ και έχοντας σύμφωνους τους υπόλοιπους μοναχούς του Μετεώρου του παρέδωσε την διοίκηση της μονής. Ο Ιωάσαφ κυβέρνησε με σύνεση τη μονή, την πλούτισε με δωρεές, εφάρμοσε ένα ευρύ κτιριακό πρόγραμμα και γενικά έδωσε ξεχωριστή αίγλη στο Μετέωρο. Στα 1388 μάλιστα έκτισε το καθολικό της μονής, που σώζεται ως σήμερα και αποτελεί το Ιερό του μεγάλου καθολικού του 16ου αι. Μετά την τουρκική κατάκτηση της Θεσσαλίας (1393) ο Ιωάσαφ με τρεις μοναχούς εγκατέλειψε το Μετέωρο και κατέφυγε στη Μονή Βατοπεδίου του Αγίου Όρους, δεν έμεινε όμως πολύ. Ξαναγύρισε στο Μετέωρο πριν το 1401 και παρέμεινε ως το θάνατό του το 1423.

Κατά το 15ο αιώνα σημειώθηκαν έντονες προστριβές ανάμεσα στη μονή και τον «πρώτο) της σκήτης των Σταγών για τα πρωτεία στα Μετέωρα. Στα τέλη του αιώνα οι φιλοδοξίες του Μεγάλου Μετεώρου πραγματοποιήθηκαν. Ο  γέροντας της μονής πήρε τον τίτλο του  ηγουμένου. Έτσι το Μετέωρο ανεξαρτητοποιήθηκε από τη σκήτη των Σταγών και έγινε η σκήτη του Μετεώρου.

Στα  μέσα του 16αι. επικυρώθηκε η εξουσία του Μετεώρου σε όλα τα κελιά της σκήτης. Ο Πατριάρχης Ιερεμίας Α’ (1522-1546) έδειξε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για το Μετέωρο και έκανε το μοναστήρι σταυροπηγιακό, βασιλικό και ανεξάρτητο. Την εποχή αυτή ηγούμενος στο μοναστήρι ήταν ο Συμεών, ο οποίος έκτισε το νέο μεγάλο καθολικό, την Τράπεζα και άλλα κτίσματα, γι’ αυτό θεωρείται ο τρίτος κτήτορας της μονής.

Κατά την περίοδο της ακμής του, το Μεγάλο Μετέωρο απέκτησε πολλούς θησαυρούς, πλήθος χειρόγραφα, πολύτιμα κειμήλια και κτήματα μέσα και έξω από την Ελλάδα. Μέχρι τον 19ο αι. ήταν το πιο πλούσιο μοναστήρι των Μετεώρων, η βαριά όμως φορολογία των Τούρκων και οι λεηλασίες το εξασθένησαν και βυθίστηκε σε παρακμή. Μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο μετατράπηκε σε τουριστικό ξενώνα, ώσπου ο φιλομόναχος μητροπολίτης Τρίκκης και Σταγών Διονύσιος, εγκατέστησε ξανά μοναχούς.

Καθηγούμενος Ι.Μ

Πανοσιολογιότατος Αρχιμανδρίτης π. Νήφωνας

Χειμερινό ωράριο λειτουργίας

9:00 – 15:00 κάθε μέρα πλην Τρίτης και Τετάρτης

Καλοκαιρινό ωράριο λειτουργίας

9:00 – 17:00 κάθε μέρα πλην Τρίτης

Επικοινωνία

Τηλέφωνο 24320-22278, Fax: 24320-75398

Πηγές:

Ν. Νικονάνος, Μετέωρα, Τα Μοναστήρια και η Ιστορία τους, εκδ. Εκδοτική Αθηνών ΑΕ, Αθήνα 2009.

Στα αριστερά του δρόμου που ανηφορίζει για τα Μετέωρα, λίγο μετά το βράχο της Δούπιανης και τα βορειοανατολικά όρια του χωριού Καστράκι, είναι κτισμένο επάνω σε ένα σχετικά χαμηλό βράχο, το μικρό μοναστήρι του Αγίου Νικολάου Αναπαυσά. 

Ολόκληρη η μονή είναι ένα πολυώροφο κτίσμα που κολλάει σα στρείδι  στο ανατολικό τμήμα του βράχου και αναρριχάται ως την κορυφή του. Μέσα στο κτίριο είναι ενσωματωμένα το καθολικό, που είναι αφιερωμένο στον Άγιο Νικόλαο, τα παρεκκλήσια του Αγίου Αντωνίου και Προδρόμου, η τράπεζα, τα κελιά, μια δεξαμενή, η κρύπτη και οι αποθήκες. Στη βόρεια πλευρά σχηματίζεται ο πύργος για το βριζόνι και δύο σειρές μπαλκόνια με θέα στη μονή Ρουσσάνου και τη μικρή κοιλάδα με τα αμπέλια, ενώ δυτικά στην κάπως στενόχωρη κορυφή του βράχου υπάρχει ένας μικρός κήπος, απ’ όπου αντικρίζει ο προσκυνητής μπρος στα πόδια του το χωριό Καστράκι και απέναντι την οροσειρά της Πίνδου.

Το όνομα Αναπαυσάς πιθανότατα οφείλεται στον κτήτορά της, όμως σύμφωνα με μια άλλη εκδοχή, η οποία είναι πολύ διαδεδομένη, ονομάστηκε η μονή έτσι, γιατί είναι κατάλληλος τόπος για ανάπαυση ψυχική.

Ο οργανωμένος μοναχικός βίος πρέπει να άρχισε επάνω στο βράχο από τον 14ο αι. Αυτό μπορεί να το συμπεράνει κανείς από το ότι τα λίγα σπαράγματα τοιχογραφιών που διατηρούνται στο παρεκκλήσι  του Αγίου Αντωνίου ανάγονται στην εποχή αυτή και βεβαιώνουν ότι τον 14ο αι. κατοικούσαν στο βράχο μοναχοί που είχαν κτίσει το παρεκκλήσι αυτό. Επίσης στην άποψη αυτή συνηγορεί και το γεγονός ότι στον βίο του Αγίου Αθανασίου του Μετεωρίτη υπάρχει η παραίνεση να ζητούν κατά την εκλογή του ηγουμένου στο Μεγάλο Μετέωρο και τη γνώμη του Αγίου Νικολάου. Η μονή λοιπόν του Αγίου Νικολάου, που μνημονεύεται στο κείμενο, πιθανότατα είναι ο Αναπαυσάς.

Κατά το 15ο αι., φαίνεται πως το μοναστήρι ερημώνεται, γι’ αυτό στις αρχές του 16ου αι., ο μητροπολίτης Λαρίσης Διόνυσος με τον έξαρχο Σταγών ιερομόναχο Νικάνορα, φροντίζουν για την ανακαίνισή του. Τότε κτίζεται και ο ναός του Αγίου Νικολάου – πριν από το 1510 έτος θανάτου του μητροπολίτη Διονυσίου- και λίγο αργότερα, στα 1527 εικονογραφείται από τον περίφημο Κρητικό ζωγράφο Θεοφάνη.

Για την μετέπειτα ιστορία της μονής οι πληροφορίες είναι ισχνές και κατά τον 20ο αι., είναι έρημη. Το 1960 η αρχαιολογική υπηρεσία άρχισε τη συντήρησή της με τον καθαρισμό των τοιχογραφιών και στη συνέχεια ολοκλήρωσε την αναστήλωση. Έτσι σήμερα ο λαοφιλής άγιος και οι θαυμάσιες τοιχογραφίες προσελκύουν πλήθος προσκυνητών.

Η μονή με την ανάπτυξη των επιμέρους τμημάτων της σε ύψος μέσα σε ένα κτίριο είναι μια εντελώς ιδιότυπη μορφή μοναστηριακού συγκροτήματος. Στο τέρμα της λαξεμένης – σχεδόν κατακόρυφης- στον βράχο σκάλας βρίσκεται η είσοδος και πίσω της ένας μικρός προθάλαμος που ακολουθεί το σχήμα του βράχου. Αμέσως μετά ανεβαίνοντας προς τα επάνω συναντά κανείς το παρεκκλήσι του Αγίου Αντωνίου και δίπλα του την κρύπτη, όπου παλαιότερα φυλαγόταν τα κειμήλια. Στον επόμενο όροφο δεξιά είναι ένας στενόμακρος διάδρομος, αριστερά ο ναός του Αγίου Νικολάου και κελιά, ενώ υψηλότερα, στον τελευταίο όροφο, η τράπεζα που σήμερα είναι ο επίσημος χώρος υποδοχής, το οστεοφυλάκιο, το ανακαινισμένο παρεκκλήσι του Προδρόμου και κελιά.

Καθηγούμενος Ι.Μ

Πανοσιολογιότατος Αρχιμανδρίτης π. Πολύκαρπος 

Χειμερινό ωράριο λειτουργίας

09:00 – 16:00 κάθε μέρα πλην Παρασκευής

Καλοκαιρινό ωράριο λειτουργίας

9:00 – 16:00 κάθε μέρα πλην Παρασκευής

Επικοινωνία

Τηλέφωνο 24320-22375, Fax:24320-79138 

Πηγές:

Ν. Νικονάνος, Μετέωρα, Τα Μοναστήρια και η Ιστορία τους, εκδ. Εκδοτική Αθηνών ΑΕ, Αθήνα 2009.