Η Αβία είναι παραλιακό χωριό, με όμορφη παραλία και άπλετη θέα στο Μεσσηνιακό κόλπο και απέχει 10 χλμ. από την Καλαμάτα.

Ο βασιλιάς Κρεσεφόντης μετονόμασε την περιοχή σε Αβία, από το όνομα της κόρης του Ηρακλή και τροφού του Ηρακλείδη Γληνού –Αβίας, η οποία κατέφυγε εκεί με το βρέφος Γληνό, διωκόμενη από τους Αχαιούς. Σύμφωνα με τον Παυσανία, είναι μια από τις επτά πόλεις που υποσχέθηκε ο Αγαμέμνονας ως προίκα στον Αχιλλέα. Στην ευρύτερη περιοχή της Αβίας βρέθηκαν πολύτιμα αρχαιολογικά ευρήματα, τα οποία μαρτυρούν προμυκηναϊκό πολιτισμό.

Στην Αβία, το Υπουργείο Πολιτισμού με αποφάσεις του, έχει χαρακτηρίσει ως Ιστορικά Διατηρητέα Μνημεία τα εξής: Ιερό Ναό Αγίου Χαραλάμπους, Ιερό Ναό Ευαγγελισμού, Ιερό Ναό Αγίου Νικολάου, Ιερό Ναό Αγίου Δημητρίου και το Κτίριο παλαιού ελαιοτριβείου στο Αρχοντικό Αβίας, ιδιοκτησίας Χριστόδουλου Φραγκούλη.

ΜΕΓΑΛΗ ΜΑΝΤΙΝΕΙΑ

Είναι αμφιθεατρικά κτισμένη, με υπέροχη θέα προς το Μεσσηνιακό κόλπο.

Το 1470 ο Ενετός τοποτηρητής την κατέστησε έδρα του. Το 1479 οι Ενετοί παρέδωσαν την πόλη στους Τούρκους και το 1480 απελευθερώθηκε από τον Κλαδά. Το 17ο αιώνα γνώρισε μεγάλες καταστροφές από τους Τούρκους και η περιοχή προσωρινά ερήμωσε.

Νοτιοανατολικά της Μεγάλης Μαντίνειας, στη χαράδρα της Σάντοβας, υπάρχει το σπήλαιο «Καταφύγιο», με μικρό άνοιγμα στην είσοδό του, από την οποία περνάει μόλις ένα άτομο. Οι κάτοικοι της περιοχής το χρησιμοποιούσαν ως καταφύγιο στις πειρατικές και τούρκικες επιδρομές και εκεί, κατά τα Ορλωφικά, βρήκαν τραγικό θάνατο οι Μαντινειώτες από τους Τουρκαρβανίτες που τους ανακάλυψαν και τους έπνιξαν με αναμμένο θειάφι ή έσφαξαν όσους κατόρθωσαν να βγουν. Μεταξύ Μεγάλης Μαντίνειας και Αβίας σώζεται η μικρή εκκλησία των Αγίων Σαράντα και κοντά της διακρίνονται ερείπια αρχαίου ναού, πιθανόν της Αρτέμιδος.

Στη Μεγάλη Μαντίνεια, το Υπουργείο Πολιτισμού με αποφάσεις του, έχει χαρακτηρίσει ως Ιστορικά Διατηρητέα Μνημεία τα εξής: Κτίριο ιδιοκτησίας Δ. Ζέρβα, Κτίριο ΠΡΙΜΑ ΑΕ (πρώην Κοζομπόλη), Κρυφό Σχολειό και τον Ιερό Ναό Κοιμήσεως Θεοτόκου

ΚΙΤΡΙΕΣ

Παραθαλάσσιος οικισμός με πλούσια βλάστηση και ωραία παραλία που απέχει από την Καλαμάτα γύρω στα 15 χιλιόμετρα.

Υπήρξε επίνειο της Zαρνάτας και έδρα των Mπέηδων της Mάνης, αφού πέντε από τους οκτώ μπέηδες της Mάνης χρησιμοποίησαν ανά τακτά χρονικά διαστήματα τις Kιτριές ως έδρα τους (ο Tζανέτμπεης Kουτήφαρης, ο Mιχάλμπεης Tρουπάκης, ο Παναγιώτμπεης Kουμουντουράκης, ο Aντώνμπεης Γρηγοράκης και ο Πετρόμπεης Mαυρομιχάλης). Εκεί έγινε στις 8 Mαρτίου 1821 η υπογραφή του Εθνικού Συμβολαίου, με τον Πετρόμπεη να αναλαμβάνει αρχηγός του αγώνα, μετά την απόφαση που έλαβαν οι συγκεντρωθέντες Mανιάτες οπλαρχηγοί και πρόκριτοι.

H εκκλησία των Αγίου Κωνσταντίνου και Ελένης ανακαινίσθηκε πρόσφατα και είναι συνδεδεμένη με γεγονότα και καταστάσεις παλαιότερων εποχών. Εκεί έγινε, κατά το 1825, η χειροτονία των τεσσάρων αντικανονικών επισκόπων της Mάνης από τον Μητροπολίτη Zαρνάτας Γαβριήλ Φραγκούλη για τις χηρεύουσες επισκοπές.

Στην περιοχή των Κιτριών, το Υπουργείο Πολιτισμού με αποφάσεις του, έχει χαρακτηρίσει ως Ιστορικά Διατηρητέα Μνημεία τα εξής: την Οικία ιδιοκτησίας Φιλάνθης Γαϊτανάρου και τον Ιερό Ναό Αγίου Κωνσταντίνου.

Στο Λιμάνι των Κιτριών, ο επισκέπτης μπορεί να δοκιμάσει υπέροχες λιχουδιές και κυρίως φρέσκο ψάρι στα παραδοσιακά ταβερνάκια.

Άξιος προσοχής ο Φάρος των Κιτριών, ο οποίος κατασκευάστηκε το 1892. Το ύψος του πύργου του είναι 11μέτρα και τo εστιακό του ύψος είναι 31μέτρα. Στην αρχή λειτουργούσε με πετρέλαιο και η φωτεινότητά του έφτανε τα 10 ναυτικά μίλια. Κατά το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο καταστράφηκε ένα μέρος του και έμεινε σβηστός μέχρι το 1945, όταν ξανά -επισκευάστηκε και εντάχθηκε και πάλι στο Ελληνικό Φαρικό Δίκτυο. Το 1953 άρχισε να λειτουργεί με ηλεκτρικό ρεύμα Ώσπου το 1999 αυτοματοποιήθηκε εντελώς και λειτουργεί, πλέον, με ηλιακή ενέργεια. Σήμερα, ακτινοβολεί κάθε δύο λεπτά με λευκή δέσμη φωτός κάθε 12» και ακτινοβολία 7 ναυτικών μιλίων.

Καρδαμύλη

Η Καρδαμύλη, έδρα του Δήμου Δυτικής Μάνης, είναι ένα παραθαλάσσιο χωριό, το οποίο απέχει 38χλμ. ΝΑ της Καλαμάτας. Έχει χαρακτηριστεί από το Υπουργείο Πολιτισμού ως τοπίο ιδιαίτερου φυσικού κάλλους γιατί αποτελεί ένα αξιόλογο φυσικό τοπίο με πλούσια βλάστηση μέσα στο οποίο εντάσσονται χαρακτηριστικά δείγματα της εξέλιξης της μανιάτικης κατοικίας και ως ιστορικό τοπίο, λόγω της σημασίας που έχει για την ιστορία της αρχιτεκτονικής και γενικότερα για την ελληνική ιστορία, επειδή η γη της, κατοικούμενη από τα προϊστορικά χρόνια μέχρι σήμερα, είναι πλούσια σε μνημεία όλων των εποχών και η ιστορία της πλούσια σε γεγονότα. Λίγα μόλις μέτρα χωρίζουν την παλιά πόλη από τη νεότερη.

Το όνομα «Καρδαμύλη» αναφέρεται για πρώτη φορά στα χρόνια του Ομήρου και αναφέρεται στον Όμηρο ως πρώτη από τις «επτά ευνομούμενες και καλώς κατοικούμενες πόλεις» που ο Αγαμέμνονας θα έδινε προίκα στον Αχιλλέα αν νυμφευόταν μια από τις κόρες του. Αργότερα ονομάστηκε «Σκαρδαμούλα», ενώ τα τελευταία χρόνια επικράτησε πάλι το αρχαίο όνομα.

Στην Καρδαμύλη, κατέφυγαν πρόσφυγες από το Μυστρά, μετά την καταστροφή του το 1460 (οι οποίοι κατέφυγαν σε σπηλιές εξού και το όνομα Τρουπάκηδες), ενώ σε αυτήν ο Κολοκοτρώνης μαζί με άλλους Μανιάτες οπλαρχηγούς, σχεδίασαν την επανάσταση του 1821.

Κάτω από το μεσαιωνικό κάστρο του 12ου αιώνα και κοντά στην επάνω Καρδαμύλη, βρίσκονται οι Ελληνιστικοί θαλαμοειδείς τάφοι «Διοσκούρων», χαρακτηρισμένοι ως Ιστορικό Διατηρητέο Μνημείο, με απόφαση του Υπουργείου Πολιτισμού.

Εξαιρετικά αξιόλογο είναι το οχυρό συγκρότημα των Τρουπάκηδων – Μούρτζινων, το οποίο δωρήθηκε το 1967 στο Ελληνικό Δημόσιο από τις ιδιοκτήτριές του Μαρία και Ελένη Μπουκουβαλέα, κληρονόμους των Μούρτζινων, προκειμένου να στεγάσει Κλασικό, Βυζαντινό και Λαογραφικό Μουσείο. Το 1994 κηρύχθηκε ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο. Το 2000 ξεκίνησε η διαδικασία παραχώρησης στο ΥΠΠΟ της κατοχής, χρήσης και διαχείρισης του συγκροτήματος. Το χρονικό διάστημα 1999 – 2004 ολοκληρώθηκε η αποκατάσταση τμήματός του που περιλαμβάνει την τριώροφη οχυρωμένη κατοικία και τα προσκτίσματά της και η μετατροπή του σε Μουσείο.

Το Υπουργείο Πολιτισμού, έχει χαρακτηρίσει – με αποφάσεις του – ως Ιστορικά Διατηρητέα Μνημεία, τα εξής: Βάρδια (Παρατηρητήριο) Δημητρέων, Ναό Αγίου Ιωάννη, Ιερό Ναό Αγίου Νικολάου και Οχυρό Συγκρότημα, Ιερά Μονή Μεταμορφώσεως Σωτήρος, Ιερό Ναό Αγίας Σοφίας, Ιερό Ναό Αγίου Σπυρίδωνος, Καμάρα – Δεκούλου, Ιερό Ναό Αγίων Θεοδώρων, Αρχαία Λατομεία, Οικία Πατριαρχέα (Καταραχέα), Ναό Αγίου Δημητρίου, Ναό Κοιμήσεως Θεοτόκου (σημερινός ενοριακός), Πυργόσπιτο Κωστοπούλου, Πυργόσπιτο Λυμπερέα, Πυργόσπιτο Πατριαρχέα, Πυργόσπιτο Φουντέα, Αρχαία Ακρόπολη, Πυργόσπιτο Πετρέα, Κοιμητηριακό Ναό Αγίων Θεοδώρων, Ιερό Ναό Αγίου Νικολάου, Ιερά Μονή Φανερωμένης, Ιερά Μονή Καράβελη ή Στριτιτσίου.

Στην περιοχή λειτουργεί Νηπιαγωγείο, Γυμνάσιο και Λύκειο. Διαθέτει, επίσης, Κέντρο Εξυπηρέτησης Πολιτών (ΚΕΠ), Αστυνομικό Τμήμα και Περιφερειακό Ιατρείο.

Οι πανέμορφες παραλίες της, τα ξενοδοχεία και τα ενοικιαζόμενα δωμάτιά της, καθώς και οι ταβέρνες της με τα εκλεκτά και παραδοσιακά Μανιάτικα προϊόντα, αποτελούν αιτίες προσέλκυσης επισκεπτών από ολόκληρο τον πλανήτη.

Στούπα 

Απέχει 45 χλμ. από την Καλαμάτα, βρίσκεται μετά την Καρδαμύλη, με ακρογιάλι και τη γνωστή αμμουδιά της Καλόγριας πλάι της. Έχει αναδειχθεί τα τελευταία χρόνια σε σπουδαίο τουριστικό θέρετρο. Πήρε το όνομα Στούπα από το γεγονός ότι τα γειτονικά χωριά Πύργος, Νιοχώρι, Σαϊδόνα κ.ά. καθώς και οι κάτοικοι του χωριού Λεύκτρου τα παλαιότερα χρόνια ξεβρόχιαζαν τα δεμάτια του λιναριού (Στουπιά) μέσα στις θαλασσινές λακκούβες που αφθονούν στην παραλία του χωριού, για να προχωρήσουν στις παραπέρα επεξεργασίες, γνωστές στο λαό σαν «του λιναριού τα βάσανα». Το χωριό είναι σχετικά νέο. Η θέση, όμως, είναι γνωστή εδώ και πολλά χρόνια και με το όνομα «Ποταμός» και ονομαζόταν έτσι από το μεγάλο ποτάμι Δράκο ή Δρακολάγκαδο που ξεσπάει με τις χειμωνιάτικες κακοκαιρίες τρέχοντας με ορμή προς τη θάλασσα της Στούπας ενώ με τον καλό καιρό ρέει υπογείως, καθώς και από δύο μικρά ποταμάκια, που τρέχουν συνεχώς, της Αγίας Παρασκευής και της Λυγιάς και όλα αυλακώνουν την αμμουδιά του χωριού, χαρίζοντας στο τοπίο μια ακόμη γραφικότητα. Ένας ψηλός βράχος κατάλληλος για βουτιές είναι γνωστός με το όνομα Στούπα και ένα σύνολο υφάλων και σκοπέλων είναι γνωστό σαν «του Ποταμού οι ξέρες». Οι ακρογιαλιές, κάθε μια με την ιδιαίτερη ονομασία της, όπως Καλόγρια, Αυλοί, Στούπα, Χαλικούρα κ.λπ. ανέκαθεν πολυσύχναστες ιδιαίτερα το καλοκαίρι από τους κατοίκους των γειτονικών χωριών, που κατέβαιναν να πάρουν πόσιμο νερό, να πλύνουν, να βράσουν, να γλυκάνουν και να λιάσουν τα λούπινα, να ψαρέψουν και γενικά να ψυχαγωγηθούν.

Ανάμεσα στη Στούπα και στο νέο Προάστιο, στην Πραστοβά, στα μέσα της δεύτερης δεκαετίας του 1900, ο Νίκος Καζαντζάκης με το Γιώργο Ζορμπά, έστησαν το λιγνιτωρυχείο και το σκηνικό του βιβλίου που έγραψε ο μεγάλος Έλληνας λογοτέχνης με πρωταγωνιστή τον «αθάνατο Έλληνα» με τις υπαρξιακές ανησυχίες, ο οποίος στο έργο πήρε το όνομα «Αλέξης». Ο Καζαντζάκης έζησε στο μαγευτικό ακρογιάλι της Καλόγριας, την περίοδο 1917-1918. Στο νότιο ακρωτήριο του κόλπου υπάρχει η σπηλιά του Καζαντζάκη, όπου έγραψε το έργο του, ενώ στο βόρειο τμήμα του κόλπου το σπιτάκι που έμενε. Επάνω από το κόλπο στην άκρη του δρόμου δεσπόζει η προτομή του, ενώ πριν από την είσοδο για το χωριό και αριστερά του κεντρικού δρόμου βρίσκεται το εγκαταλελειμμένο ορυχείο της Πραστοβάς. Ο Γιώργος Ζορμπάς ήταν γιος του Ξενοφώντα και γεννήθηκε το 1857 στο Καταφύγι Κοζάνης και πέθανε το 1941 στα Σκόπια, όπου βρίσκεται ο τάφος του. Το ορυχείο της Πραστοβάς έκλεισε το καλοκαίρι του 1918. Ο τελευταίος δεσμός του Καζαντζάκη με τη Μάνη, ήταν ο αείμνηστος Γεώργιος Εξαρχουλέας και ήταν αναδεξιμιός του Ζορμπά.

Σήμερα στη Στούπα θα πρέπει ο επισκέπτης να εξασφαλίσει από νωρίς υπνοδωμάτιο για τις καλοκαιρινές του διακοπές, ενώ είναι γεμάτη από ψαροταβέρνες και ταβέρνες, όπου μπορεί κανείς να απολαύσει θαυμάσιες ελληνικές συνταγές.

Διαθέτει Νηπιαγωγείο και 12θέσιο Δημοτικό Σχολείο.

ΚΑΡΥΟΒΟΥΝΙ

Το αποκαλούν «Αράχωβα» της Δυτικής Μάνης. Είναι ένα από τα ορεινά χωριά και βρίσκεται 55χλμ. νότια της Καλαμάτας και 10 χλμ. ανατολικά της Στούπας, ενώ είναι αμφιθεατρικά κτισμένο ανάμεσα σε δυο πλαγιές που σχηματίζουν ρέμα, σε υψόμετρο 500 μέτρων. Το Υπουργείο Πολιτισμού έχει χαρακτηρίσει ως Ιστορικά Διατηρητέα Μνημεία τον Ιερό Ναό Γενεσίου Θεοτόκου που χρονολογείται στα ύστερα μεταβυζαντινά χρόνια και τον Πύργο ιδιοκτησίας Γ. Γουδέλη που χρονολογείται στον 18ο αιώνα και αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα τοπικής αρχιτεκτονικής, σημαντικό για την εξέλιξη της αρχιτεκτονικής στο συγκεκριμένο χώρο.

Ο ποιητής Νικήτας Νηφάκος (1748-1818) στα στιχουργήματά του για τα χωριά της Μάνης γράφει για το Καρυοβούνι:

«Να έλθω στην Αράχωβα
την πολυξακουσμένη
που μες στο στενολάγκαδο
ευρίσκεται κτισμένη».