Το Χρονολόγιο θα σας μεταφέρει από τη Νεολιθική περίοδο, όπου υπολογίζεται σύμφωνα με τα αρχαιολογικά ευρήματα ότι έγιναν οι πρώτες προσπάθειες οργάνωσης της πόλης, στους Πελασγούς, τους πρώτους της κατοίκους που το 1400 π.Χ. άρχισαν να οχυρώνουν το βράχο της Ακρόπολης με τείχη, έως την εποχή του Χαλκού και στο 800 π.Χ., όπου έγινε η ολοκληρωτική ένωση της Αττικής σε ενιαίο κράτος. Εκεί συναντούμε για πρώτη φορά τα Παναθήναια, την κορυφαία γιορτή της Αθήνας προς τιμήν της θεάς Αθηνάς.

Η “διαδρομή” συνεχίζεται με αναφορά στον τελευταίο βασιλιά της Αθήνας τον Κόδρο (1068 π.Χ.). Προχωρά στις τέσσερις φυλές που ήταν διαιρεμένος ο λαός της Αθήνας τον 8ο-7ο αιώνα και στο 636 π.Χ., όπου ο Κύλων, εκμεταλλευόμενος τη δυσφορία των γεωργών, προσπάθησε ανεπιτυχώς να καταλάβει με πραξικόπημα την τυραννία, το γνωστό “Κυλώνειο Άγος”.

Στο 624 π.Χ. θα γνωρίσετε τι ακριβώς περιελάμβανε η νομοθεσία του Δράκοντα. Στο 594 π.Χ. θα δείτε ότι οι αντιμαχόμενες μερίδες του λαού και των πλουσίων της εποχής εξέλεξαν από κοινού το Σόλωνα για να κυβερνήσει. Την τυραννίδα του Πεισίστρατου στα μέσα του 6ου αιώνα π.Χ., τη δολοφονία του Ιππάρχου το 514 π.Χ., τις σοβαρές μεταρρυθμίσεις του Κλεισθένη το 508 π.Χ., όπου έθεσε τα θεμέλια της Αθηναϊκής Δημοκρατίας.

Το Χρονολογιο περιγράφει τη μήνη του βασιλιά της Περσίας, στο 500 π.Χ., όταν η Αθήνα έστειλε βοήθεια στις επαναστατημένες πόλεις της Ιωνίας. Τη γενναιότητα των Αθηναίων στις μάχες του Μαραθώνα στο 490 π.Χ. και του Αρτεμισίου 480 π.Χ., την ανάδειξη του ηγεμονικού ρόλου της Αθήνας το 478 π.Χ., την περίφημη νίκη του Ευρυμέδοντα που συντέλεσε στην απελευθέρωση του συνόλου των ελληνικών πόλεων από την περσική κυριαρχία.

Ο “χρυσός αιώνας” της Αθηναϊκής Δημοκρατίας εκτυλίσσεται μπροστά σας τον 5ο αιώνα π.Χ., λίγο μετά με την ανάληψη της αρχηγίας των δημοκρατικών από τον Περικλή (490-429 π.Χ) και τη λήξη του Πρώτου Πελοποννησιακού Πολέμου. Τότε χτίστηκαν τα μνημεία της Ακρόπολης. Μία εποχή που αν ζούσατε θα γνωρίζατε από κοντά το Σωκράτη, τους Σοφιστές, αλλά και τους τρεις μεγάλους άντρες που κάθε καλοκαίρι συνωστίζεστε στα ταμεία του Φεστιβάλ Αθηνών, καθώς και σε αυτά του αρχαίου θεάτρου της Επιδαύρου για να παρακολουθήσετε ένα έργο τους.

Το Χρονολόγιο συνεχίζει με την ανακοπή της μοναδικής πνευματικής και καλλιτεχνικής άνθισης της Αθήνας, εξαιτίας του Β’ Πελοποννησιακού Πολέμου (431-421 π.Χ. και 416-404 π.Χ.), την ταπεινωτική ήττα των Αθηναίων στη Σικελία από τους Λακεδαιμόνιους, την περίοδο της ακμής της Μακεδονικής δυναστείας, τη Ρωμαϊκή κυριαρχία, κατά την οποία επί Αδριανού (117-138 μ.Χ.) αποπερατώθηκε ο ναός του Ολυμπίου Διός, κατασκευάστηκε το σωζόμενο μέχρι σήμερα υδραγωγείο και κτίσθηκε η Βιβλιοθήκη.

Σημαντικός σταθμός μας το 53 μ.Χ., όπου ο Απόστολος Παύλος δίδαξε το Χριστιανισμό στον Άρειο Πάγο, μπροστά σε Στωικούς και Επικούρειους φιλοσόφους. Άσχημη περίοδος το 396 μ.Χ., όταν η Αθήνα έπεσε στους Γότθους επιδρομείς.

Η άνοδος στον αυτοκρατορικό θρόνο του Ιουστινιανού (482-565) έπαιξε σημαντικό ρόλο στην αποσόβηση του αρχαίου ελληνικού κόσμου, αλλά και από την εποχή του Αυτοκράτορα Ηράκλειου (574-640) άρχισε για την Αθήνα μία μακρά περίοδος αφάνειας και ληστρικών επιδρομών. Το 1204 οι Σταυροφόροι εισήλθαν στο φρούριο της Ακρόπολης. Η Φραγκοκρατία διατηρήθηκε στην πόλη μέχρι το 1308, ενώ η Καταλανική Εταιρεία έως το 1387.

Ακολουθώντας την τύχη της Κωνσταντινούπολης, η Αθήνα κατελήφθη το 1456. Η περίοδος της Τουρκοκρατίας περιγράφεται σε 14 διαδρομές.

Στις αρχές του 19ου αιώνα το Χρονολόγιο μας θυμίζει ότι το 1800 που εγκαταστάθηκε στην Κωνσταντινούπολη ως πρέσβης της Αγγλίας ο Λόρδος Έλγιν, επικαλούμενος τις καταστροφές των αρχαίων μνημείων της Αθήνας, αφαίρεσε βίαια τμήματα του διακόσμου των ναών του βράχου της Ακρόπολης.

Στο 1834, βλέπουμε πως η Αθήνα ανακηρύχθηκε πρωτεύουσα της Ελλάδας, με διάταγμα της Αντιβασιλείας, και ένα χρόνο μετά έγιναν οι πρώτες δημοτικές εκλογές, οι οποίες ανέδειξαν δήμαρχο τον Ανάργυρο Πετράκη. Στο 1843, ανακαλύπτουμε τις μυστικές διαβουλεύσεις στο σπίτι ενός μεγάλου Έλληνα, του Μακρυγιάννη, τη μεγάλη εξέγερση του λαού και της φρουράς της Αθήνας, με αποτέλεσμα την παραχώρηση Συντάγματος. Στο 1862, βλέπουμε την κατάργηση της βασιλείας του Όθωνα. Ένα χρόνο μετά, τη διαδοχή του από τον Γεώργιο τον Α’.

Στο 1882 και για 15 χρόνια μετά, την επικράτηση της κυρίαρχης προσωπικότητας του Χαρίλαου Τρικούπη. Στο 1896, την αναβίωση στην Αθήνα των Ολυμπιακών αγώνων. Στην περίοδο 1899-1908, τα έργα που έκανε στην Αθήνα ο τότε Δήμαρχος Αθηναίων Σπύρος Μερκούρης.

Στα γεγονότα της νεότερης περιόδου, συγκαταλέγονται και στοιχεία για τη δράση της μεγαλύτερης πολιτικής προσωπικότητας του 20ου αιώνα, του Ελευθέριου Βενιζέλου, του οποίου το έργο και τα θαυμαστά επιτεύγματα στην εθνική ολοκλήρωση και την εσωτερική προκοπή της χώρας, είναι ορατά, όπως το φως που μας περιβάλλει.

Προχωρούμε στην περίοδο του μεσοπολέμου, όπου Αγγλική εταιρεία ανέλαβε την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας στην περιοχή της πρωτεύουσας. Τα τηλέφωνα που λειτουργούσαν μέσω τηλεφωνικού κέντρου αντικαταστάθηκαν από αυτόματα. Το 1928, δημιουργήθηκε το πρώτο πολιτικό αεροδρόμιο στο Δέλτα του Φαλήρου και το αεροδρόμιο του Ελληνικού ιδρύθηκε το 1934.

Μπορείτε ακόμα να δείτε την επιβολή δικτατορίας το 1936 από τον Ιωάννη Μεταξά, το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, την κατοχική περίοδο και το πολιτικό οδοιπορικό που οδήγησε στα “Δεκεμβριανά” και τη συμφωνία της Βάρκιζας, τη δικτατορία της 21ης Απριλίου του ’67, τη φοιτητική και λαϊκή εξέγερση του ’73, τη μεταπολιτευτική εποχή μέχρι και τις 6 Σεπτεμβρίου του 1997, όπου η Διεθνής Επιτροπή Ολυμπιακών Αγώνων ανέθεσε την Ολυμπιάδα του 2004 στην Αθήνα.

Στο βραχώδη λόφο της Ακρόπολης, που δεσπόζει στο κέντρο της σύγχρονης Αθήνας, βρισκόταν το σπουδαιότερο και μεγαλοπρεπέστερο ιερό της αρχαίας πόλης, αφιερωμένο, κατά κύριο λόγο, στην προστάτιδα θεά της, την Αθηνά. Με τον ιερό αυτό χώρο σχετίζονται οι σημαντικότεροι μύθοι της αρχαίας Αθήνας, οι μεγάλες θρησκευτικές εορτές, οι παλαιότερες λατρείες της πόλης αλλά και ορισμένα από τα καθοριστικά για την ιστορία της γεγονότα. Τα μνημεία της Ακρόπολης, αρμονικά συνδυασμένα με το φυσικό περιβάλλον, αποτελούν μοναδικά αριστουργήματα της αρχαίας αρχιτεκτονικής, που εκφράζουν πρωτοποριακούς συσχετισμούς ρυθμών και τάσεων της κλασικής τέχνης και επηρέασαν την πνευματική και καλλιτεχνική δημιουργία για πολλούς αιώνες αργότερα. 

Η Ακρόπολη του 5ου αι. π.Χ. αποδίδει με τον τελειότερο τρόπο το μεγαλείο, τη δύναμη και τον πλούτο της Αθήνας στην εποχή της μαγαλύτερης ακμής της, το ”χρυσό αιώνα” του Περικλή.

Ο λόφος επιλέχθηκε ήδη από τα νεολιθικά χρόνια (4000/3500-3000 π.Χ.) ως τόπος εγκατάστασης των κατοίκων της περιοχής. Κατάλοιπα εγκατάστασης της Πρώιμης και Μέσης Εποχής του Χαλκού εντοπίσθηκαν στην περιοχή του Ερεχθείου. Κατά το 13ο αι. π.Χ., ο βράχος τειχίσθηκε και αποτέλεσε την έδρα του τοπικού ηγεμόνα. Τμήματα αυτού του τείχους, που αναφέρεται συνήθως ως ”κυκλώπειο”, σώζονται αποσπασματικά ανάμεσα στα μεταγενέστερα μνημεία και η πορεία του μπορεί να αποκατασταθεί με σχετική ακρίβεια. 

Τον 8ο αι. π.Χ. η Ακρόπολη απέκτησε για πρώτη φορά τον αποκλειστικά ιερό της χαρακτήρα με την καθιέρωση της λατρείας της Αθηνάς Πολιάδος. Η θεά είχε το δικό της ναό, στη βορειοανατολική πλευρά του λόφου. Στα μέσα του 6ου αι. π.Χ., την εποχή που τύραννος της Αθήνας ήταν ο Πεισίστρατος, το ιερό απέκτησε μεγάλη αίγλη. Καθιερώθηκαν τα Παναθήναια, η μεγαλύτερη γιορτή των Αθηναίων προς τιμή της θεάς και ιδρύθηκαν τα πρώτα μνημειακά κτήρια και οι ναοί για τη λατρεία της, μεταξύ των οποίων, ο λεγόμενος ”Αρχαίος ναός” και ο Εκατόμπεδος, πρόδρομος του Παρθενώνα. Τότε κατασκευάσθηκε το ιερό της Βραυρωνίας Αρτέμιδος και έγινε η πρώτη προσπάθεια για τη διαμόρφωση μνημειακού προπύλου του χώρου. Οι πιστοί αφιέρωναν στο ιερό πολυάριθμα και πλούσια αναθήματα, όπως ήταν οι μαρμάρινες κόρες και οι ιππείς, τα χάλκινα και πήλινα αγαλμάτια και τα αγγεία, πολλά από τα οποία συνοδεύονταν από επιγραφές, που βεβαιώνουν τη σημασία που είχε η λατρεία της Αθηνάς κατά την αρχαϊκή περίοδο.

Μετά τη νίκη εναντίον των Περσών στο Μαραθώνα, το 490 π.Χ., οι Αθηναίοι επιχείρησαν να κτίσουν ένα πολύ μεγαλύτερο ναό στη θέση του Παρθενώνα, γνωστό ως Προπαρθενώνα. Αυτός ο ναός δεν ολοκληρώθηκε ποτέ, γιατί το 480 π.Χ., οι Πέρσες εισέβαλαν στην Αττική, λεηλάτησαν την Ακρόπολη και πυρπόλησαν τα μνημεία. Μετά την αποχώρηση των εχθρών, οι Αθηναίοι ενταφίασαν το γλυπτό διάκοσμο των κατεστραμμένων ναών καθώς και όσα αναθήματα είχαν διασωθεί, γεμίζοντας τις φυσικές κοιλότητες του εδάφους και διαμορφώνοντας με αυτό τον τρόπο τεχνητά άνδηρα στο χώρο του ιερού. Η Ακρόπολη οχυρώθηκε με νέο τείχος, αρχικά από το Θεμιστοκλή (στη βόρεια πλευρά) και στη συνέχεια από τον Κίμωνα (στη νότια πλευρά). Μάλιστα, στο βόρειο τμήμα του τείχους ενσωματώθηκαν αρχιτεκτονικά μέλη των κατεστραμμένων ναών, που φαίνονται μέχρι σήμερα από την αρχαία Αγορά και από τη βόρεια πλευρά της πόλης.

Στα μέσα του 5ου αι. π.Χ., την εποχή που μεταφέρθηκε στην Ακρόπολη η έδρα της Αθηναϊκής Συμμαχίας και η Αθήνα ήταν το σημαντικότερο κέντρο του πνευματικού κόσμου, τέθηκε σε εφαρμογή, με πρωτοβουλία του Περικλή, ένα μεγαλεπίβολο οικοδομικό πρόγραμμα που διήρκεσε όλο το β΄ μισό του 5ου αι. π.Χ. Για την εκτέλεσή του εργάσθηκαν πολλοί άνθρωποι, Αθηναίοι και ξένοι, ελεύθεροι και δούλοι, με ημερομίσθιο μία δραχμή. Τότε οικοδομήθηκαν, με την επίβλεψη των ικανότερων καλλιτεχνών, αρχιτεκτόνων και γλυπτών, τα σημαντικότερα μνημεία που βλέπει σήμερα ο επισκέπτης: ο Παρθενώνας, τα Προπύλαια, το Ερέχθειο και ο ναός της Αθηνάς Νίκης. 

Οι ναοί στη βόρεια πλευρά και στο κέντρο του βράχου στέγαζαν κυρίως τις αρχαιότερες λατρείες των Αθηναίων και τις λατρείες των Ολυμπίων θεών, ενώ η Αθηνά λατρευόταν πια με όλες τις ιδιότητές της που σχετίζονταν με την πόλη, ως Πολιάς, προστάτιδα της πόλης, ως Παρθένος, Παλλάς, Πρόμαχος, θεά του πολέμου, Εργάνη, θεά της χειρωνακτικής εργασίας, και ως Νίκη. 

Μετά το τέλος του Πελοποννησιακού πολέμου, το 404 π.Χ., και έως τον 1ο αι. π.Χ., πάνω στον ιερό βράχο της Ακρόπολης δεν οικοδομήθηκαν άλλα σημαντικά μνημεία. Το 27 π.Χ., στα ανατολικά του Παρθενώνα κτίσθηκε μικρός ναός αφιερωμένος στο Ρωμαίο αυτοκράτορα Αύγουστο και στη Ρώμη. Είναι χαρακτηριστικό ότι, ενώ κατά τη ρωμαϊκή περίοδο σε άλλα ελληνικά ιερά έγιναν σοβαρές λεηλασίες και καταστροφές, η Ακρόπολη διατήρησε την παλαιά της αίγλη και εξακολούθησε να συγκεντρώνει τα πλούσια αφιερώματα των πιστών. 

Η τελευταία επέμβαση στο χώρο έγινε μετά την επιδρομή των Ερούλων τον 3ο αι. μ.Χ., οπότε κατασκευάσθηκε οχυρωματικό τείχος με δύο πύλες στη δυτική πλευρά, από τις οποίες η μία, η δυτική, σώζεται μέχρι σήμερα και είναι γνωστή με το όνομα Beule, από το όνομα του Γάλλου αρχαιολόγου που έκανε έρευνες στο χώρο το 19ο αιώνα.

Στους επόμενους αιώνες τα μνημεία της Ακρόπολης υπέστησαν σοβαρές βλάβες από φυσικά αίτια ή από ανθρώπινες επεμβάσεις. Με την επικράτηση του χριστιανισμού και ιδιαίτερα από τον 6ο αι. μ.Χ., τα μνημεία μετατράπηκαν σε χριστιανικές εκκλησίες. Ο Παρθενώνας αφιερώθηκε στην Παρθένο Μαρία, που στη συνέχεια ονομάσθηκε Παναγιά η Αθηνιώτισσα, ενώ στα τέλη του 11ου αιώνα αποτέλεσε τη μητρόπολη της Αθήνας. Το Ερέχθειο είχε μετατραπεί σε ναό του Σωτήρος ή της Θεοτόκου, ο ναός της Αθηνάς Νίκης σε εκκλησάκι και τα Προπύλαια σε επισκοπική κατοικία. Ο βράχος της Ακρόπολης αποτελούσε το φρούριο της πόλης. 

Κατά την περίοδο της Φραγκοκρατίας (1204-1456), τα Προπύλαια μετατράπηκαν σε ανάκτορο των Φράγκων ηγεμόνων, ενώ στην Τουρκοκρατία (1456-1833) η Ακρόπολη και πάλι έγινε το φρούριο της πόλης, όπου κατοικούσε ο Τούρκος φρούραρχος. Το 1687, κατά τη διάρκεια του Β΄ Ενετοτουρκικού πολέμου, ο λόφος πολιορκήθηκε από τον Φ. Μοροζίνι και στις 26 Σεπτεμβρίου 1687, μία βόμβα των Ενετών ανατίναξε τον Παρθενώνα που είχε μετατραπεί σε πυριτιδαποθήκη. Η επόμενη σοβαρή καταστροφή στα μνημεία σημειώθηκε μεταξύ των ετών 1801-1802, με τη διαρπαγή του γλυπτού διάκοσμου του Παρθενώνα από το λόρδο Έλγιν και την αφαίρεση γλυπτών από το ναό της Αθηνάς Νίκης και το Ερέχθειο. Η Ακρόπολη πέρασε οριστικά στην κυριαρχία των Ελλήνων το 1822 και πρώτος φρούραρχός της ορίσθηκε ο Οδυσσέας Ανδρούτσος.

Μετά την απελευθέρωση, τα μνημεία της Ακρόπολης τέθηκαν υπό τη μέριμνα του νέου ελληνικού κράτους. Οι πρώτες ανασκαφές στο βράχο έγιναν ανάμεσα στα έτη 1835 και 1837. Η μεγάλη συστηματική ανασκαφή της Ακρόπολης διεξήχθη το διάστημα 1885-1890 από τον Παναγιώτη Καββαδία, ενώ στις αρχές του 20ού αιώνα έγιναν οι πρώτες εκτεταμένες αναστηλωτικές εργασίες από τον Ν. Μπαλάνο. Το 1975 συστάθηκε η Επιτροπή Συντήρησης Μνημείων Ακροπόλεως που έχει ως στόχο τη μελέτη και τη διεξαγωγή μεγάλης κλίμακας στερεωτικών και αναστηλωτικών έργων, που συνεχίζονται μέχρι σήμερα σε συνεργασία με την Υπηρεσία Αναστήλωσης Μνημείων Ακροπόλεως και την Α΄ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων του Υπουργείου Πολιτισμού.

Περιγραφή

Ο λόφος της Ακρόπολης είναι φυσικά οχυρός και απρόσιτος από όλες του τις πλευρές, εκτός από τη δυτική. Εδώ ήταν αρχικά η κύρια πρόσβαση στη μυκηναϊκή ακρόπολη, έπειτα η είσοδος στο ιερό και εδώ βρίσκεται σήμερα η είσοδος στον αρχαιολογικό χώρο. Ο βράχος προστατεύθηκε με τείχη ήδη από τη μυκηναϊκή εποχή και ίχνη αυτής της οχύρωσης είναι ορατά κυρίως στα νοτιοανατολικά των Προπυλαίων. Τα τείχη που φαίνονται σήμερα στην περιφέρεια του λόφου κτίσθηκαν μετά τα Περσικά, το βόρειο από το Θεμιστοκλή και το νότιο από τον Κίμωνα, στο α΄ μισό του 5ου αι. π.Χ., αλλά είναι ορατές και επεμβάσεις που δέχθηκαν στην εποχή του Περικλή, καθώς και στους μεταγενέστερους αιώνες, όταν η Ακρόπολη χρησιμοποιήθηκε ως ο κύριος χώρος άμυνας της πόλης.

Η είσοδος στον Ιερό Βράχο γίνεται είτε από την πύλη Beule, τη μία από τις δύο πύλες που κατασκευάσθηκαν μετά την επιδρομή των Ερούλων, τον 3ο αι. μ.Χ., είτε από μικρή είσοδο κάτω από τον πύργο του ναού της Αθηνάς Νίκης. Από εκεί ο επισκέπτης αντικρύζει τη δυτική πλευρά των Προπυλαίων, της μνημειώδους εισόδου στο ιερό κατά την κλασική εποχή, έργο του αρχιτέκτονα Μνησικλή. 

Ο ναός της Αθηνάς Νίκης, που δεσπόζει επάνω στον πύργο στη νότια πλευρά των Προπυλαίων, κτίσθηκε γύρω στο 420 π.Χ. σε σχέδια του αρχιτέκτονα Καλλικράτη. Κοντά στον πύργο του ναού πρέπει να βρισκόταν το ιερό της Πανδήμου Αφροδίτης, από το οποίο σώζεται τμήμα του επιστυλίου. Μπροστά από τη βόρεια πτέρυγα των Προπυλαίων στέκεται ψηλό ορθογώνιο βάθρο, γνωστό ως βάθρο του Αγρίππα, επειδή επάνω του ήταν στημένο το αφιέρωμα του δήμου των Αθηναίων προς το Μάρκο Αγρίππα, γαμπρό του Αυγούστου.

Διά μέσου των Προπυλαίων φθάνει κανείς στον κυρίως ιερό χώρο της Ακρόπολης, στην κορυφή του λόφου. Εδώ βρίσκονται συγκεντρωμένα τα αριστουργήματα της αρχαίας ελληνικής αρχιτεκτονικής, που οικοδομήθηκαν κυρίως κατά τη διάρκεια του 5ου αι. π.Χ., με πρωτοβουλία του Περικλή. Ανάμεσά τους ξεχωρίζει ο Παρθενώνας, το κορυφαίο μνημείο του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού, που ήταν αφιερωμένο στην Αθηνά Παρθένο και οικοδομήθηκε στο πλαίσιο του προγράμματος του Περικλή, αντικαθιστώντας δύο παλαιότερους ναούς αφιερωμένους στη θεά. 

Ανάμεσα στα Προπύλαια και στον Παρθενώνα, κατά μήκος του νότιου τείχους, διακρίνονται λαξευμένα στο βράχο τα ίχνη από δύο κτήρια του 5ου αι. π.Χ., του Βραυρωνίου, ιερού αφιερωμένου στη Βραυρώνια Αρτέμιδα και της Χαλκοθήκης, κτηρίου όπου φυλάσσονταν τα χάλκινα αφιερώματα. Στα ανατολικά του Παρθενώνα σώζεται ένας μικρός κυκλικός ναός που χρονολογείται γύρω στο 27 π.Χ., αφιερωμένος στον Αύγουστο και στη Ρώμη. 

Στο ψηλότερο σημείο του βράχου, στην ανατολική πλευρά του λόφου, διακρίνονται λαξεύματα που ανήκαν στο ιερό του Διός Πολιέως, ενώ στη θέση του παλαιού μουσείου υπήρχε ιερό αφιερωμένο στον τοπικό ήρωα Πανδίονα. 

Στη βόρεια πλευρά του λόφου βρίσκεται το Ερέχθειο με τη γνωστή πρόσταση των Καρυάτιδων, ναός ιωνικού ρυθμού, όπου λατρευόταν η Αθηνά και ο Ποσειδώνας-Ερεχθέας. Κατά μήκος του νότιου τοίχου του Ερεχθείου σώζονται τα θεμέλια του ”Αρχαίου ναού”, δωρικού ναού αφιερωμένου στην Αθηνά Πολιάδα, που οικοδομήθηκε τον 6ο αι. π.Χ., καταστράφηκε από τους Πέρσες το 480 π.Χ., επισκευάσθηκε και στη συνέχεια κάηκε γύρω στο 406 π.Χ. 

Βορειοδυτικά του Ερεχθείου, κατά μήκος του βόρειου τείχους της Ακρόπολης, βρισκόταν το Αρρηφόριο, μικρό τετράγωνο κτίσμα, όπου έμεναν οι Αρρηφόροι, νεαρές κοπέλες που ύφαιναν τον πέπλο της θεάς για τη γιορτή των Παναθηναίων και λάμβαναν μέρος σε μυστηριακές τελετές.

Ο Ιερός Βράχος ήταν αφιερωμένος στη θεά Αθηνά, ωστόσο, στις πλαγιές του υπήρχαν χώροι λατρείας και για άλλους θεούς. Στη βόρεια, απόκρημνη πλευρά του, υπήρχαν σπηλαιώδη ανοίγματα, που χρησιμοποιήθηκαν ως ιερά. Ήταν προσβάσιμα από τον ”περίπατο”, στενό δρόμο μήκους περίπου ενός χιλιομέτρου, που ακολουθούσε την περιφέρεια του βράχου και οδηγούσε στη νότια κλιτύ της Ακρόπολης, όπου επίσης υπήρχαν σημαντικοί ιεροί χώροι και άλλα αξιόλογα μνημεία.

Συντάκτης 

Ιωάννα Βενιέρη Αρχαιολόγος 

Το Ωδείο Ηρώδου του Αττικού (ή Ηρώδειο, όπως λανθασμένα έχει επικρατήσει) είναι αρχαίο ωδείο της ρωμαϊκής περιόδου, που βρίσκεται στη νοτιοδυτική πλαγιά της Ακρόπολης των Αθηνών.

Χτίστηκε με ταχύτατο ρυθμό με δαπάνες του Ηρώδη του Αττικού κατά τον 2ο αιώνα μ.Χ., προς τιμήν της συζύγου του Ασπασίας Αννίας Ρηγίλλης, η οποία πέθανε το 160 μ.Χ.. Ο προορισμός του οικοδομήματος ήταν κατά κύριο λόγο οι μουσικές εκδηλώσεις και για τον λόγο αυτό ονομάστηκε Ωδείο. Η ανάγκη της ανέγερσής του προέκυψε μετά την κατάρρευση του Ωδείου που είχε κτιστεί στο κέντρο της αρχαίας αγοράς της Αθήνας από τον στρατηγό του Αυγούστου, τον Αγρίππα, περί το 15 π.Χ., και εκείνο σε αντικατάσταση του ακόμα παλαιότερου Ωδείου του Περικλή, που είχε πυρπολήσει ο Σύλλας το 85 π.Χ..

Ο χώρος που προοριζόταν για το κοινό είχε 32 σειρές από μαρμάρινες κερκίδες και η χωρητικότητά του ήταν της τάξης των 5000 περίπου θεατών. Όπως και στα θέατρα της ρωμαϊκής εποχής, η ορχήστρα είχε ημικυκλικό σχήμα. Το σκηνικό οικοδόμημα βρισκόταν υπερυψωμένο στο βάθος της σκηνής και είχε τρεις ορόφους, δύο εκ των οποίων διατηρούνται μέχρι σήμερα σε ύψος 28 μέτρων. Το ωδείο ήταν στεγασμένο με ξύλινη οροφή από ξύλο κέδρου.

Από διάφορες ενδείξεις προκύπτει ότι το εν λόγω Ωδείο λειτούργησε μόνο 105 χρόνια, δεδομένου ότι τον 3ο αιώνα, δηλαδή το 267 μ.Χ., πολλά οικοδομήματα της Αθήνας, όπως και αυτό, καταστράφηκαν από τους Έρουλους επιδρομείς. Επίσης αυτό το διάστημα από τα διάφορα ευρήματα των ανασκαφών, όπως κρανία ανθρώπων και ταύρων, πιθανολογείται ότι ο χώρος χρησιμοποιήθηκε και για μονομαχίες και ταυρομαχίες. Φαίνεται όμως πως και οι τοίχοι του οικοδομήματος χρησιμοποιήθηκαν αργότερα ως οχυρωματικό έργο, εντασσόμενο στο τείχος που περιέβαλλε τη βάση του λόφου της Ακρόπολης. Εκτός από τα ερείπια οικίσκων που βρέθηκαν μέσα στο Ωδείο βρέθηκαν και ερείπια μικρής εκκλησίας. Στο μέσον της σκηνής και ακριβώς αντίκρυ της λεγόμενης «Βασιλείου Πύλης» ανακαλύφθηκε υπόγειο που εκτείνεται σε όλο το μήκος της έκτασης της σκηνής.

 Οι επιχώσεις που επήλθαν στους επόμενους αιώνες σχεδόν το εξαφάνισαν, με μόνο ορατό σημείο τον ψηλό τοίχο της σκηνής, με την όλη κατασκευή να μοιάζει περισσότερο με γέφυρα.

Κατά τον Μεσαίωνα
Κατά τους Μεσαιωνικούς χρόνους όσοι επισκέπτονταν τα ερείπια του Ωδείου δεν ήταν σε θέση να αναγνωρίσουν ποιο κτήριο ήταν αυτό. Άλλοι το περιέγραψαν ως ανάκτορα του Λεωνίδα και του Μιλτιάδη, άλλοι ως το «Διδασκαλείο του Αριστοτέλη», ενώ το 1575 ο Ναυπλιώτης λόγιος Θεοδόσιος Ζυγομαλάς το θεωρούσε ως την «Ακαδημία του Αριστοτέλη». Ο πρώτος που υποστήριξε πως επρόκειτο για το Ωδείο του Ηρώδου του Αττικού ήταν ο Άγγλος αρχαιολόγος Ριχάρδος Τσάντλερ το 1764, περίοδο κατά την οποία ο εσωτερικός χώρος του εν λόγω κτίσματος ήταν σπαρμένος με κριθάρι.

Επί οθωμανικής κυριαρχίας το εναπομείναν κτήριο ενσωματώθηκε μαζί με τη Στοά Ευμένους στο Τείχος του Χασεκή (1778) αποτελώντας οχυρωματικό έργο, τον λεγόμενο «Σερπετζέ». Σημειώνεται πως από τα τόξα του Ωδείου κατάφερε ο φιλέλληνας Γάλλος στρατηγός Φαβιέρος να εισέλθει στην Ακρόπολη, τον Δεκέμβριο του 1826, όταν την πολιορκούσαν οι Τούρκοι, προκειμένου να βοηθήσει τους πολιορκημένους Έλληνες.

Ανασκαφή και αναστήλωση
 Το Ωδείο Ηρώδου του Αττικού στη μορφή που ήταν κατά τα μέσα του 19ου αιώνα.
Η πρώτη δοκιμαστική ανασκαφή έγινε το 1848 παρουσία του Βασιλέα Όθωνα από τους Κυριακό Πιττάκη και Αλέξανδρο Ραγκαβή. Η εκκένωση του Ωδείου από τις επιχώσεις που είχαν συσσωρευτεί στα ερείπια της στέγης και έφθαναν τα 15 μ. ύψος, ξεκίνησε από τον Πιττάκη το 1857. Τελικά η σοβαρή αναστήλωση άρχισε τμηματικά μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. στη δεκαετία του 1950 επί Βασιλέως Παύλου με σχέδια της Διεύθυνσης του Υπουργείου Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων, που κατά κύριο μέρος είχε συντάξει ο καθηγητής και ακαδημαϊκός Αναστάσιος Ορλάνδος αμέσως μετά την αποχώρησή του από την υπηρεσία, με βοηθό του τον τότε επιθεωρητή αναστηλώσεων Ευστάθιο Στίκκα.

 Λεπτομέρεια της πρόσοψης του Ωδείου
Με τη σταδιακή και τμηματική αναστήλωση κατέστη δυνατόν να αποκαλυφθεί όλο το αρχαίο αυτό οικοδόμημα και να βρει τον άλλοτε προορισμό του. Οι θέσεις των θεατών επενδύθηκαν με πεντελικό μάρμαρο και η ορχήστρα με πλάκες από μάρμαρο Υμηττού. Από τα τέλη της ίδιας δεκαετίας το Ωδείο χρησιμοποιείται, κυρίως κατά τους θερινούς μήνες, για πολιτιστικές εκδηλώσεις και από τότε πλειάδα Ελλήνων και ξένων καλλιτεχνών έχει εμφανιστεί στον χώρο αυτό, μεταξύ των οποίων και η Ελληνίδα ντίβα της Όπερας Μαρία Κάλλας το 1957, για ένα ρεσιτάλ.

Πηγές[
Κώστας Καρράς, Άρτεμις Σκουμπουρδή Περίπατοι Κληρονομιάς στην Αθήνα, έκδοση του Πολιτισμικού Οργανισμού Δήμου Αθηναίων, 2004 ISBN 960-86492-9-3

Είναι η πιο παλιά συνοικία της Αθήνας (αναφέρεται και ως «συνοικία των θεών»), με ξεχωριστή γραφικότητα. Από τη στιγμή που θα ξεκινήσετε να περιδιαβαίνετε στα πλακόστρωτα στενά δρομάκια της θα έχετε την αίσθηση ότι ταξιδεύετε πίσω στο χρόνο. 

Η προέλευση του ονόματος της περιοχής δεν είναι στην ουσία γνωστή, ως εκ τούτου, πολλές θεωρίες έχουν διατυπωθεί σχετικά. Σύμφωνα με την επικρατέστερη, η Πλάκα οφείλει το όνομά της σε μία μεγάλη πέτρινη πλάκα που βρέθηκε στην περιοχή της εκκλησίας του Αγίου Γεωργίου Αλεξάνδρειας, δίπλα στο αρχαίο θέατρο του Διονύσου. 

Θα μαγευτείτε από την ομορφιά των νεοκλασσικών χρωμάτων των σπιτιών, την αρχιτεκτονική, τους φροντισμένους κήπους, την καλαισθησία και την ατμόσφαιρα της περιοχής. Στην Πλάκα ακόμα και ο αέρας είναι διαφορετικός: πιο ελαφρύς, πιο καθαρός και αρωματισμένος σαν ένα δώρο από τους θεούς.

Εάν αποφασίσετε να κάνετε ένα περίπατο στην περιοχή, φροντίστε να έχετε μαζί σας ένα χάρτη, γιατί η Πλάκα είναι ένας λαβύρινθος και είναι πιθανό να αισθανθείτε ότι έχετε χαθεί σε ένα δαίδαλο από στενούς δρόμους και σοκάκια. 

Στην οδό Αδριανού, κεντρικό δρόμο της συνοικίας, όπως και σε άλλους δρόμους της περιοχής θα βρείτε καταστήματα με παραδοσιακά είδη, σουβενίρ, είδη ελληνικής λαϊκής τέχνης κ.λπ.

ΔΕΙΤΕ:

Πλατεία Φιλόμουσου Εταιρείας. Η κεντρική πλατεία της περιοχής πήρε το όνομά της από τη Φιλόμουσο Εταιρεία (Εταιρεία των Φίλων των Μουσσών, των εννέα, δηλαδή, θεών των Τεχνών), η οποία ιδρύθηκε το 1813. Σκοπός της Εταιρείας αυτής ήταν η προώθηση των ελληνικών σπουδών και η διατήρηση των αρχαιολογικών θησαυρών της Αθήνας. Η πλατεία βρίσκεται στη συμβολή των οδών Κυδαθηναίων, Φαρμάκη, Ολυμπίου Διός και Αγγέλου Γέροντα και είναι γεμάτη από καφετέριες, εστιατόρια και κλαμπ με ζωντανή μουσική. Υπάρχουν επίσης πολλά καταστήματα που πωλούν σουβενίρ.

Παιδικό Μουσείο. Βρίσκεται στην οδό Κυδαθηναίων και αποτελεί τον παράδεισο για κάθε παιδί. Στη σοφίτα του μπορείτε να δείτε ένα ανακατασκευασμένο δωμάτιο γεμάτο με παλιά έπιπλα, με ραφιόφωνο και θερμάστρα ενός παλαιού αθηναϊκού σπιτιού. Εύστοχα ονομάζεται το «δωμάτιο του παππού και της γιαγιάς» στο οποίο τα παιδιά μπορούν να ντυθούν με κοστούμια εποχής. Ακόμα, υπάρχει έκθεση ζωγραφικών έργων από παιδιά, παλαιών παιχνιδιών, παιδική χαρά, βιβλιοθήκη, κ.α. Εάν έχετε παιδιά, αυτή είναι μία επίσκεψη που δεν πρέπει να χάσετε. 

Aξίζει, επίσης, να επισκεφθείτε το γειτονικό Μουσείο Ελληνικής Παιδικής Τέχνης (Κόδρου 9), όπου εκτός από τα σημαντικά εκπαιδευτικά προγράμματα που διοργανώνει, εκθέτει έργα ζωγραφικής και κατασκευές παιδιών 4-14 ετών από όλη την Ελλάδα, τα οποία ανανεώνονται τακτικά.

Μνημείο Λυσικράτη. Στην αρχαία Αθήνα, οι θεατρικές παραστάσεις στο θέατρο του Διονύσου επιχορηγούταν από εύπορους πολίτες που ονομάζονταν χορηγοί. Ο χορηγός της καλύτερης παράστασης λάμβανε βραβείο από την πόλη. Όταν ο εύπορος Λυσικράτης κέρδισε το βραβείο (334 π.Χ.) αποφάσισε να κατασκευάσει ένα μνημείο που θα το στέγαζε, το οποίο και σώζεται μέχρι σήμερα (αρχαία οδός Τριπόδων, το οδόστρωμα της οποίας διασώζεται σε ειδικό χώρο ανακαινισμένου κτηρίου στον αριθμό 28). Η κατασκευή του μνημείου από το Λυσικράτη ήταν μόνο η αρχή της μακρόχρονης και επεισοδιακής ιστορίας τού κτίσματος αυτού. Το 1658, ένα μοναστήρι Καπουτσίνων ιδρύθηκε στο σημείο αυτό και το 1669 το μνημείο αγοράστηκε από τους Καπουτσίνους. Σε αυτό το μοναστήρι ο Λόρδος Μπάιρον παρέμεινε κατά τη διάρκεια της δεύτερης επίσκεψής του στην Ελλάδα, ενώ σ’ αυτούς τους κήπους πραγματοποιήθηκε η πρώτη καλλιέργεια ντομάτας το 1818.

Αναφιώτικα. Πρόκειται για ένα όμορφο νησιώτικο χωριό στους πρόποδες της Ακρόπολης! Δημιουργήθηκε στα μέσα του 19ου αι. όταν οικοδόμοι από το αγαιοπελαγίτικο νησί της Ανάφης, που ήταν φημισμένοι για την τέχνη τους, ήρθαν στην Αθήνα για την κατασκευή του ανακτόρου για τον πρώτο βασιλιά των Ελλήνων Όθωνα.  Γνωρίζοντας ότι θα περνούσαν χρόνια μέχρι να επιστρέψουν στον τόπο τους και νιώθοντας νοσταλγία για την γενέτειρά τους, αποφάσισαν να την αναπαραστήσουν στην υψηλότερη περιοχή της Πλάκας. Έτσι, έχτισαν μικρά λευκά σπίτια, στο ίδιο αρχιτεκτονικό ύφος με αυτό του χωριού τους. Τα Αναφιώτικα, η γειτονιά, δηλαδή, των Αναφιωτών, είναι μια μοναδική, χαριτωμένη περιοχή, που πρέπει να επισκεφθείτε.

Μουσείο Πανεπιστημίου Αθηνών: Στο κτήριο αυτό, επί της οδού Θόλου, ήταν αρχικά η οικία του αρχιτέκτονα Κλεάνθη (1832-1833) και κατόπιν στέγασε το πρώτο Πανεπιστήμιο της Αθήνας (1837-1842). Σημέρα στεγάζει το Μουσείο του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Μουσείο Κανελλοπούλου: Ιδρύθηκε το 1976 μετά από δωρεά της ιδιωτικής συλλογής του Παύλου και Αλεξάνδρας Κανελλοπούλου στο ελληνικό κράτος. Στεγάζεται στο νεοκλασικό αρχοντικό της οικογένειας Μιχαλέα. Η συλλογή Κανελλόπουλου περιλαμβάνει αρχαιολογικά ευρήματα και έργα τέχνης από την προϊστορική εποχή μέχρι σήμερα.

Στην περιοχή του Κολωνακίου βρίσκεται ο περίφημος λόφος του Λυκαβηττού, ο οποίος με ύψος 227 μέτρα αποτελεί τον πιο ψηλό λόφο εντός της Αθήνας. Σύμφωνα με λαϊκές δοξασίες ο λόφος ήταν «το καταφύγιο των λύκων» κατά την αρχαιότητα. Η ανάβαση στην κορυφή μπορεί να γίνει με τελεφερίκ (από την οδό Πλουτάρχου) ή για τους πιο τολμηρούς με τα πόδια! Η υπέροχη θέα προς την Αθήνα, τον Πειραιά και τον Σαρωνικό Κόλπο θα σας ανταμείψει σε κάθε περίπτωση! Στην κορυφή θα βρείτε και το εκκλησάκι του Αγίου Γεωργίου καθώς και το υπαίθριο θέατρο του Λυκαβηττού. Επίσης στο καφέ-εστιατόριο μπορείτε να απολαύσετε τον καφέ σας κατά τη διάρκεια της ημέρας ή ένα ρομαντικό δείπνο με θέα τη φωτισμένη Αθήνα το βράδυ!

Ο Λόφος του Φιλοπάππου, με ύψος 147 μέτρα, είναι γνωστός από την αρχαιότητα ως ο «Λόφος των Μουσών». Βρίσκεται πολύ κοντά στην Ακρόπολη και μπορείτε εύκολα να φτάσετε στην κορυφή του με τα πόδια. Η θέα της Ακρόπολης να δεσπόζει στο κέντρο της πόλης και του Αιγαίου να αγκαλιάζει αρμονικά το λεκανοπέδιο είναι απλά σαγηνευτική! Ακολουθήστε το πλακόστρωτο δρομάκι που οδηγεί στην ιστορική Πνύκα όπου κατά την αρχαιότητα συγκεντρωνόταν οι μεγάλοι ρήτορες της εποχής για να συζητήσουν τα πολιτικά ζητήματα του τόπου. Στην άλλη πλευρά του λόφου βρίσκεται και το Θέατρο Ελληνικών Χορών “Δόρα Στράτου”καθώς και το Εθνικό Αστεροσκοπείο.